Muzeum Miejskie w Żorach – 25 lat między pamięcią a podróżą po świecie

Świętowanie ćwierćwiecza w Żorach nabrało międzynarodowego wymiaru – inauguracja jubileuszu odbyła się podczas gali z udziałem gości z całego kraju i zagranicy, a instytucja podkreśliła swoją rolę jako punkt łączący historię miasta z opowieściami o odległych kulturach. To dobry moment, by zobaczyć, jak małe muzeum zdobywa krajowe i europejskie uznanie.

• Z pasji do archiwum – jak w Żorach narodziła się idea muzeum
• Willa Haeringa – siedziba, wystawy i nagrody, które mówią same za siebie
• Od wystaw do wpisu na listę – co zmienia się dla miasta

Z pasji do archiwum – jak w Żorach narodziła się idea muzeum

Pomysł gromadzenia pamiątek związanych z historią miasta pojawił się już w 1972 r., przy okazji obchodów 700-lecia Żor. Zbiory zaczęły od pasjonatów, a potem trafiły do izby regionalnej Towarzystwa Miłośników Miasta Żory (TMMŻ). Do zorganizowania instytucji przyczynili się lokalni działacze – jednym z orędowników powołania muzeum był Józef Chmiel, a pierwsze formalne kroki w stronę utworzenia placówki podjął i nadal kieruje nią Lucjan Buchalik.

Instytucja rozwinęła się stopniowo:

• w 1999 r. pierwsza wystawa o kulturach Afryki została otwarta w Miejskim Ośrodku Kultury;
• w 2000 r. muzeum uzyskało status samodzielnej instytucji;
• w 2014 r. przeniesiono je do odrestaurowanej Willi Haeringa przy ul. Muzealnej, dzięki współpracy z Katowicką Specjalną Strefą Ekonomiczną S.A..

Dziś Muzeum Miejskie jest instytucją, która łączy wątki regionalne z opowieściami o dalekich podróżach i badaniach naukowych, a w swoich zbiorach pokazuje zarówno historię Żor, jak i dorobek polskich podróżników.

Willa Haeringa – siedziba, wystawy i nagrody, które mówią same za siebie

Przeniesienie do Willi Haeringa umożliwiło stworzenie dwóch wystaw stałych – jednej poświęconej historii miasta i lokalnej społeczności oraz drugiej prezentującej osiągnięcia polskich badaczy i podróżników. Jakość pracy placówki potwierdzają wyróżnienia i nagrody przyznane przez krajowe i międzynarodowe gremia. Ważniejsze osiągnięcia muzeum to między innymi:

• status jednej z 136 muzeów rejestrowych w Polsce – z ogólnej liczby 960 muzeów;
• obecność w gronie finalistów Nagrody Europejskiego Muzeum Roku (EMYA) w 2020 r. – muzeum znalazło się wśród 50 finalistów;
• sukcesy w Konkursie na Wydarzenie Muzealne Roku „Sybilla” – m.in. nagrody za wystawy:
  • 2016 r. – „Polskie poznawanie świata”;
  • 2017 r. – „Naszą tożsamość. Pretekst do rozmowy”;
• wyróżnienia i projekty docenione w różnych latach, m.in.:
  • 2003 – projekt edukacyjny JA–TY–MY MOIS–TOIS–NOUS;
  • 2014 – wyróżnienie w kategorii inwestycja za współpracę miasta, muzeum i Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej S.A.;
  • 2023 – wyróżnienie za projekt edukacyjny „Historia. Migracja. Życie – czytanie świata”.

W ramach działań merytorycznych muzeum przygotowuje wnioski i projekty, które przekładają się na rozpoznawalność poza granicami kraju – w jubileuszowej gali wzięli udział m.in. kolekcjonerzy z Niemiec i Holandii, goście z Korei oraz przedstawiciele partnerskiego miasta Montceau-les-Mines.

Od wystaw do wpisu na listę – co zmienia się dla miasta

Działania muzeum wychodzą poza wystawy – podjęte we współpracy z parafią i Towarzystwem prace merytoryczne zaowocowały wpisaniem w styczniu 2024 r. Święta Ogniowego w Żorach na „Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego” przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Wpis przygotowywany był przez muzeum przez około półtora roku i realizowany był we współpracy z Parafią św. Apostołów Filipa i Jakuba oraz TMMŻ.

To ugruntowanie pozycji instytucji jako organizatora życia kulturalnego – muzeum nie tylko gromadzi przedmioty, lecz także inicjuje dokumentację, edukację i działania ochronne dotyczące tradycji.

Mieszkańcy i odwiedzający zyskują nie tylko nowe ekspozycje – zdobyte wyróżnienia i krajowe wpisy oznaczają większą widoczność Żor, lepsze warunki do aplikowania o projekty oraz rozwój oferty edukacyjnej dla szkół i grup zainteresowanych badaniami nad migracją, historią i kulturami pozaeuropejskimi. Dzięki temu muzeum działa jako pomost między lokalną pamięcią a szerszym dyskursem naukowym i międzynarodową współpracą.

• Mecenat: Katowicka Specjalna Strefa Ekonomiczna S.A.

na podstawie: Urząd Miasta.