Zakazane książki wracają do Żor, a Gatsby odsłania cenę cenzury

W Miejskiej Bibliotece Publicznej w Żorach wielkie marzenia spotkają się z niewygodnymi pytaniami o wolność czytania. Tegoroczna odsłona Tygodnia Zakazanych Książek sięga po „Wielkiego Gatsby’ego” - powieść o blasku, który potrafi skutecznie zasłonić pustkę.

• „Tydzień Zakazanych Książek” prowadzi przez świat iluzji i ograniczeń
• Diamenty błyszczą, ale przypominają o kruchości marzeń
• Na jednej liście spotykają się Orwell, Anne Frank i Czerwony Kapturek

„Tydzień Zakazanych Książek” prowadzi przez świat iluzji i ograniczeń

Tegoroczna ekspozycja będzie dostępna od 4 do 10 października 2026 roku w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Żorach. Jej motywem przewodnim są lata 20. XX wieku - czas fortun, pozorów i wiary, że marzenia można kupić za odpowiednią cenę.

Centralne miejsce zajmuje „Wielki Gatsby” Francisa Scotta Fitzgeralda. To nie tylko historia uczucia i straty. Powieść pokazuje również pęknięcie między społecznym przepychem a duchową pustką, a przy okazji stawia pytania o moralność, ambicję i cenę życia na pokaz.

Książka była kwestionowana w Stanach Zjednoczonych. W 1987 roku w Baptist College w Charleston sprzeciw budziły jej język oraz odniesienia o charakterze seksualnym. Fitzgeraldowska opowieść trafiła też na ekrany w dwóch szczególnie znanych wersjach: filmie Jacka Claytona z Robertem Redfordem i Mią Farrow z 1974 roku oraz produkcji Baza Luhrmanna z Leonardo DiCaprio i Carey Mulligan z 2013 roku. 🎬

Diamenty błyszczą, ale przypominają o kruchości marzeń

W bibliotecznej aranżacji diamenty symbolizują bogactwo i luksus. Odbijające się w nich światło prowadzi jednak w stronę mniej oczywistego skojarzenia - iluzji, ulotności chwil i marzeń, które mogą zniknąć równie szybko, jak się pojawiły. ✨

To właśnie ten kontrast dobrze pasuje do idei wydarzenia. Tydzień Zakazanych Książek powstał w Stanach Zjednoczonych w latach 80., gdy szybko rosła liczba sprzeciwów wobec książek dostępnych w bibliotekach, szkołach i księgarniach. Jego celem jest zwrócenie uwagi na szkody powodowane przez cenzurę oraz obrona swobodnego dostępu do informacji i idei.

Wokół tej inicjatywy spotykają się czytelnicy, bibliotekarze, nauczyciele, autorzy, wydawcy i księgarze. Każdy z nich może mieć inny powód, by sięgnąć po książkę, której kiedyś próbowano odebrać głos. 📚

Na jednej liście spotykają się Orwell, Anne Frank i Czerwony Kapturek

Zestawienie przygotowane w ramach ekspozycji pokazuje, jak szerokie bywa pojęcie książki „zakazanej”. Są tu dzieła podejmujące temat wojny, religii, seksualności, polityki, przemocy i społecznych nierówności, ale także utwory znane z dzieciństwa.

Wśród wymienionych tytułów znalazły się między innymi „451 stopni Fahrenheita” Raya Bradbury’ego, „Archipelag Gułag” Aleksandra Sołżenicyna, „Buszujący w zbożu” J.D. Salingera, „Chata wuja Toma” Harriet Beecher Stowe, „Charlie i fabryka czekolady” Roalda Dahla, „Folwark zwierzęcy” George’a Orwella oraz „Dziennik” Anne Frank.

Na liście pojawiają się również „Dekameron”, „Doktor Żywago”, „Jądro ciemności”, „Kochanek Lady Chatterley”, „Lolita”, „Mechaniczna pomarańcza”, „Nowy wspaniały świat”, „Paragraf 22”, „Przemiana”, „Rok 1984”, „Rzeźnia numer 5”, „Szkarłatna litera”, „Ulisses”, „Władca much” i „Zabić drozda”.

Obok światowej literatury znalazły się „Czerwony Kapturek”, „Przygody Tomka Sawyera” i „Przygody Hucka Finna”. To mocne przypomnienie, że granice tego, co wolno czytać, nie zawsze wyznaczała sama treść książki. Czasem decydowały obyczaj, polityka albo lęk przed pytaniami, które mogły paść po lekturze.

na podstawie: MBP Żory.