Otto Stern - żorski trop prowadzi prosto do Nobla i wielkiej fizyki

W Żorach nazwisko Otto Sterna nie jest tylko muzealnym hasłem z tablicy. To opowieść o chłopcu urodzonym tutaj, który wszedł do światowej nauki tak mocno, że jego ślad znalazł się nawet na budynku miejskiej biblioteki 📚

• Otto Stern z Żor - chłopak, który wybrał naukę zamiast prostych dróg
• Eksperyment Sterna-Gerlacha zmienił fizykę, a potem przyszedł Nobel
• Dlaczego Miejska Biblioteka Publiczna w Żorach nosi jego imię

Otto Stern z Żor - chłopak, który wybrał naukę zamiast prostych dróg

Otto Stern przyszedł na świat 17 lutego 1888 roku w Żorach, w zamożnej rodzinie żydowskiej. Jego ojciec Oskar prowadził handel zbożem i miał młyny, a matka Eugenia z domu Rosenthal wychowywała pięcioro dzieci. Najstarszy z nich był właśnie Otto - i to jego nazwisko po latach miało trafić do historii fizyki na stałe.

Kiedy miał zaledwie kilka lat, rodzina przeniosła się do Wrocławia. Tam młody Stern chodził do gimnazjum Johannesa, a ponieważ szkoła mocno stawiała na klasykę, sam nadrabiał matematykę i nauki ścisłe poza lekcjami. Potem przyszły studia - najpierw we Wrocławiu, później w Pradze u Alberta Einsteina, a następnie w Zurychu i Frankfurcie. Już wtedy widać było, że to nie będzie zwykła akademicka kariera, tylko droga do naprawdę wielkich rzeczy 🌍

Eksperyment Sterna-Gerlacha zmienił fizykę, a potem przyszedł Nobel

Przełom przyszedł w 1922 roku, kiedy Otto Stern wraz z Walterem Gerlachem przeprowadzili eksperyment, który dziś zna każdy, kto zagląda do historii fizyki. Przepuścili wiązkę atomów srebra przez niejednorodne pole magnetyczne i zobaczyli coś, czego klasyczna nauka nie potrafiła przewidzieć - zamiast rozmytej smugi pojawiły się tylko dwie wiązki.

To był mocny dowód na kwantyzację spinu, a zarazem moment, który otworzył kolejne drzwi do badania budowy materii. Stern nie zatrzymał się jednak na jednym odkryciu. Z czasem badał też m.in. falową naturę atomów helu i wodoru oraz moment magnetyczny protonu. Właśnie za ten dorobek otrzymał Nagrodę Nobla z fizyki w 1943 roku.

W jego biografii widać też ostre pęknięcie epoki. Gdy w 1933 roku do władzy w Niemczech doszli naziści, musiał zrezygnować ze stanowiska i wyjechać do Stanów Zjednoczonych. Tam wykładał na Carnegie Mellon University w Pittsburghu, a później związał się jeszcze z University of California w Berkeley. Zmarł 17 sierpnia 1969 roku właśnie w Berkeley.

Najważniejsze daty z życia Sterna:

• 17 lutego 1888 - narodziny w Żorach
• 1922 - eksperyment Sterna-Gerlacha
• 1943 - Nagroda Nobla z fizyki
• 17 sierpnia 1969 - śmierć w Berkeley

Dlaczego Miejska Biblioteka Publiczna w Żorach nosi jego imię

Wybór patrona nie wziął się z przypadku. Miejska Biblioteka Publiczna w Żorach otrzymała imię Otto Sterna, żeby przypomnieć o wybitnym naukowcu, a jednocześnie o człowieku stąd - potomku rodziny związanej z młynem elektrycznym, którego odnowiony budynek stał się siedzibą biblioteki.

To robi wrażenie, bo ta historia domyka się lokalnie: z Żor wyszedł ktoś, kto współtworzył nowoczesną fizykę, a dziś jego nazwisko wraca do miasta nie jako suchy zapis, tylko jako część jego tożsamości. W bibliotece można też sięgnąć po publikację Otto Stern (1888-1969): Noblista z Żor, która porządkuje tę opowieść i pokazuje, jak daleko potrafi prowadzić ślad z małego miasta ✨

na podstawie: MBP Żory.